yayın ADDIE

 ADDIE modeli

 1990’lı yıllardan sonra öğretim tasarımı çekirdek modele göre; tüm modellerdeki ayrıntılı işlemleri özetleyici nitelikte olan temel beş aşamada ifade edilmiştir. Bu aşamalar; analiz, tasarım, geliştirme, uygulama ve değerlendirme aşamalarıdır. Bizim ele alacağımız model olan ADDIE modeli ise; bu temel beş aşamayı içeriğinde barındırdığı ve öğretimin genel tanımlarından yola çıktığı için çekirdeksel öğretim tasarımı modellerinden biridir.

Analiz (çözümleme)

ihtiyaçları belirleme

öğrenen analizi

kurumsal analiz

öncelikleri belirleme

Tasarım(Tasarımlama)

öğretim amaçları

içerik seçme ve düzenleme

strateji geliştirme

ölçme araçlarını hazırlama

Geliştirme

uygulama planı

öğrenci kitabı

eğitimci klavuzunu geliştirme

materyalleri üretme

Uygulama 

zaman çizelgesi

Bütçe ortam

öğretmelerin eğitimi

Değerlendirme

Ara değerlendirme

düzeltme

son değerlendirme

geleceğe yönelik kestirimler

Analiz

  Analiz aşamasında problem tanımlanır, problem kaynakları ve olası çözümler belirlenir (McGriff, 2000). 

 Öğretim tasarımının tasarım, geliştirme, uygulama ve değerlendirme aşamaları analiz sürecinin sonuçları doğrultusunda planlanır.

Tasarım

  Farklı araştırmacıların (Gustafson, Branch, 2002, 71; Morrison, Ross, Kemp, 2001, 11; Seels, Glasgow, 1998, 7, 13) öğretim tasarımı modellerinin tasarım aşamasında şu öğelerin ele alındığı görülür: 

(1) Öğrenenlerin ön koşul öğrenmelerinin, (2) hedeflerin, (3) içeriğin, (4) öğretim strateji ve yöntemlerinin, öğrenme ortamının, (5) öğretim materyallerinin, değerlendirme araçlarının ve (6) değerlendirme yapısının belirlenmesi.

Tasarım

Ön Koşul Öğrenmelerin Belirlenmesi:  Öğrenme faaliyetlerine başlamadan önce öğrenenlerin sahip olmaları gereken bilgi, beceri ve tutumlar ön koşullar olarak adlandırılır. Ön koşul öğrenmeler, öğrenenlerin öğretim sürecinde kazanacakları yeni bilgi ve becerileri edinebilmeleri için bir temel oluşturur (Dick, Carey, Carey, 2001, 70). Bu amaçla önkoşullar; akademik kayıtlar, gözlem, görüşme ya da anketler aracılığıyla belirlenebilir (Morrison, Ross, Kemp, 2004, 57)

Tasarım

Hedeflerin Belirlenmesi  Hedefler, öğretim süreci sonunda öğrenenlerin kazanması beklenen bilgi ve becerileri açıklayan ifadelerdir (Morrison, Ross, Kemp, 2004, 108).  Öğretimin hedeflerinin belirlenmesinde; öğrenme zorlukları yaşayan öğrenenlerden edinilen deneyimlerden hareket edilebileceği gibi, Dick, Carey ve Carey’nin (2001, 121-122) belirttiği gibi öğrenenin ihtiyacının var olduğu kabul edilerek, öğretim programında yer alan hedefler listesinden ya da ders kitaplarının içeriğinden de yararlanılabilir.

Tasarım

İçeriğin Belirlenmesi:  Öğrenme sürecinde öğrenenlerin kazanması hedeflenen bilgi ve beceriler, içeriği ifade eder (Fer, Cırık, 2007, 275). İçeriğin net bir biçimde belirlenmesi; daha sonra öğretim stratejisini tasarlamak, öğretim materyallerini ve değerlendirme araçlarını geliştirmek ve değerlendirme yapabilmek için önemlidir (Morrison, Ross, Kemp, 2004, 78).

Tasarım 

Öğretim Strateji ve Yöntemlerinin, Öğrenme Ortamının Belirlenmesi: 

 Hedeflere ulaşmak amacıyla içeriğin sunulacağı yöntemlerin, materyallerin ve öğrenme ortamının uyum içinde düzenlenmesinde izlenen yollar öğretim stratejisi olarak adlandırılır (Fer ve Cırık, 2007, 91). 

 Öğretim stratejilerinin seçim süreci giriş etkinlikleri, sunum, öğretmen rehberliğinde örnek etkinlik, öğrenci etkinlikleri, değerlendirme testi ve geri bildirim aşamaları üzerine temellenir (Seels, Glasgow, 1998, 287).

Tasarım 

Öğretim Materyallerinin, Değerlendirme Araçlarının ve Yapısının Belirlenmesi

 Öğrenenlerin hedeflenen bilgi ve becerileri kısa zamanda kalıcı bir biçimde kazanmaları için öğretim materyallerine, ne kadar kazandıklarını belirlemek içinse değerlendirme araçlarına ilişkin kararlar almak önemlidir. 

 Bu süreçte hazır olarak alınacak materyalleri seçme ölçütlerine de karar verilmelidir. Değerlendirme araçları belirlenirkense hedeflerden hareket etmek yerinde olacaktır. Bu bağlamda bu araçların öğrenenlerin öğretim sürecinde ya da sonunda kazandığı becerileri ölçebilecek düzeyde olmasına özen gösterilmelidir.

Tasarım

Öğretim Materyallerinin, Değerlendirme Araçlarının ve Yapısının Belirlenmesi 

Miller’ın (1984, 203) belirttiği gibi öğretimin başlangıcındaki beklentilerle, sonundaki varılan noktayı belirlemek üzere değerlendirme yapısına karar verilmelidir. Bu yapı öğretim sürecini ya da öğretim sonucunu kapsayabileceği gibi her ikisi de kapsayabilir.

Geliştirme 

 Geliştirme: Bu aşamada, tasarım aşamasında belirlenen öğretim stratejileri ve yöntemleri, öğrenme ortamı, öğretimde kullanılacak tüm materyaller ve değerlendirme araçları geliştirilir (Reigeluth, 1983, 8; Taylor, 2004, 4). Bununla birlikte öğrenen ve öğretmen kılavuzları da bu süreçte hazırlanabilir.

  Geliştirme

Öğretim stratejilerini geliştirme 

 Öğretim stratejileri amaca uygun olarak bir ünite ya da konu için tartışma, örnek olay, beyin fırtınası, soru-yanıt yöntemlerini içerecek biçimde küçük ölçekli geliştirilebileceği gibi, bir kurs ya da ders için birbirini izleyen ayrıntılı öğelerle desenlenmiş biçimde büyük ölçekli olarak da geliştirilebilir (Dick, Carey, Carey, 2001, 183; Fer, 2009, 237). Bu kapsamda öğretim stratejileri geliştirilirken tasarım aşamasında belirtilen strateji seçim adımları izlenebilir.

Geliştirme

Yöntemlerin geliştirilmesi 

 Ardından geliştirilen stratejiye uygun olarak Fer’in (2009, 241) belirttiği öğretmen odaklı (anlatım, gösteri), birey odaklı (problem çözme, proje geliştirme, deney, benzeşim) ve etkileşim odaklı (soru-yanıt, tartışma, beyin fırtınası, grupla çalışma, işbirlikli öğrenme, aktif öğrenme, örnek olay, öykülendirme, rol oynama, yaratıcı drama, oyunla öğrenme, gözlem gezisi) yöntemler geliştirilebilir. Bu bağlamda strateji ve yöntemler ışığında geliştirilecek öğrenme etkinliklerinde geribildirim göz ardı edilmemelidir

Geliştirme 

Öğrenme materyalleri ve değerlendirme araçlarının geliştirilmesi

  Alanyazında farklı araştırmacılar (Kozma, 1994, 7-19; Reigeluth, 1983, 8; Seels, Glasgow, 1998, 7) tarafından belirtildiği gibi yazılı metinler, slaytlar, bloglar ve benzeri web araçları gibi işitsel ve görsel öğretim materyaller ve testler, görüşme, gözlem formları gibi değerlendirme araçları geliştirilebilir. Ek olarak öğrenci ve öğretmen kılavuzları oluşturulup kullanıma hazır hale getirilebilir.  Bu materyallerin ve araçların hedeflere uygun olmalarına özen gösterilmelidir. Çünkü hedeflere uygunluk, gerek performansı artırmak gerekse etkin değerlendirme için kaçınılmaz bir noktadır.  Bu bağlamda diğer bir önemli nokta, öğrenme ortamının nitelikli biçimde hazırlanmasıdır.

Uygulama 

 Uygulama süreci, öğrenenlerin öğretimle gerçek anlamda karşılaştığı aşamadır. Bu aşama, etkili ve verimli bir şekilde öğrenme çıktılarının transferi ve ilgili becerilerin öğrenen ya da katılımcıya ulaştırılması sürecidir (Taylor, 2004, 4). Başka bir deyişle, bu aşama öğretim tasarımını uygulamak için uygun işlemleri saptama ve kullanma olarak da tanımlanabilir (Reigeluth, 1983, 8).

Değerlendirme Değerlendirme aşaması, öğretimin zayıflıklarının, verimliliğinin ve etkililiğinin ölçüldüğü, öğretimin değerinin belirlendiği safhadır (Reigeluth, 1983, 9; Taylor, 2004, 4).  Bu süreçte öğretimin tüm öğelerinin değerlendirilmesi söz konusudur. Bu öğeler içerik, hedefler, strateji, yöntemler, ortam, materyaller, öğreticiler, öğrenen performansı, öğrenme süresi biçiminde sıralanabilir (Fer, 2009, 274).  Bu öğelerin değerlendirilmesi süreç ya da sonuç bağlamında yapılabilir.

Süreç Değerlendirme  Öğretim tasarımcısı süreç değerlendirmede tasarımın her bir adımını değerlendirmeye odaklanır. Bu bağlamda şu sorulara cevap arayarak değerlendirmenin etkinliğini artırabilir:  (1) Belirlenen hedeflere ulaşmak için gerekli öğrenme düzeylerine ulaşıldı mı? Hangi etkinlikler eksik?  (2) Öğrenciler edindikleri bilgi veya becerileri istenilen düzeyde kullanıyorlar mı?  (3) Öğrenme öğretme için ne kadar zaman gerekli?  (4) Planlanan etkinlikler öğretmen öğrenci için uygun mu?  (5) Hangi materyaller kullanıldı?  (6) Öğretim sürecindeki çalışmalara etkinliklere, materyallere ve değerlendirme metotlarına öğrenenlerin tepkisi nedir?  (7) Ünite testleri ve diğer dönütler hedefler için bir gösterge mi?  (8) Öğretim programında içerik ve format gibi kısımlarda değişiklik yapılması gerekiyor mu?  (9) İçerik bütün olarak uygun mu? (Morrison, Ross, Kemp, 2004, 

240-243).

Performans Değerlendirme  Performans değerlendirme öğrencilerin istenilen bir öğrenme alanındaki bilgi, beceri ve tutumlarını ölçmek için, onlara alanla ilgili bir görev verip, o görevdeki düzeylerini çeşitli ölçme araçları kullanarak tespit etmektir (Karip ve diğ., 2007, 195). Doğru bir seçim için performans değerlendirme aracındaki her bir madde, öğretim planında belirtilen performans görevlerinin hedefleriyle eşleştirilir (Niemi, Baker, Sylvester, 2007

Sonuç Değerlendirme 

 Sonuç değerlendirme düzey belirlemeye yöneliktir ve bu aşamada “problemi nasıl çözdük?” sorusuna cevap aranır. Bu soruyu cevaplamadaki amaç, öğretimin sonuç etkisi üzerinde bulunanları toplamak, analiz etmek ve rapor etmektir.  Diğer bir anlatımla sonuç değerlendirmede, öğrencilerin yüzde kaçının uzman seviyesine ulaşabildiğini, öğretimin etkilerinin neler olduğunu, ne kadara mal olduğunu ve öğretim öncesine kıyasla öğretim sonrasındaki performans durumunu tespit etmek amaçlanır (Seels, Glasgow, 1998:3